EN 0 0

نی‌نامه

دفتر اول · 34 بیت · 2 درس
پیشرفتِ کلیِ حکایت0٪

درس ۱: شکایت نی از فراق و راز عشق که در ناله‌اش نهفته است

18 بیت2 بخش~25 دقیقه
📜 درس 1-الف · ~13 دقیقه
بشنو این نی چون شکایت می‌کند
از جدایی‌ها حکایت می‌کند
کز نیستان تا مرا ببریده‌اند
در نفیرم مرد و زن نالیده‌اند
سینه خواهم شرحه‌شرحه از فراق
تا بگویم شرح درد اشتیاق
هر کسی کاو دور ماند از اصل خویش
باز جوید روزگار وصل خویش
من به هر جمعیتی نالان شدم
جفت بدحالان و خوش‌حالان شدم
هر کسی از ظن خود شد یار من
از درون من نجست اسرار من
سر من از نالهٔ من دور نیست
لیک چشم و گوش را آن نور نیست
تن ز جان و جان ز تن مستور نیست
لیک کس را دید جان دستور نیست
بیت 1
بشنو این نی چون شکایت می‌کند
از جدایی‌ها حکایت می‌کند
گوش فراده: این نی چگونه ˺ناله و˹ شکایت می‌کند و از جدایی‌ها حکایت می‌کند.
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تدبر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 2
کز نیستان تا مرا ببریده‌اند
در نفیرم مرد و زن نالیده‌اند
«از آن زمان که مرا از اصل ˺و وطن˹ خویش جدا کرده‌اند، مرد و زن ˺همراه با من˹ در نالهٔ من نالیده‌اند.»
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تدبر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 3
سینه خواهم شرحه‌شرحه از فراق
تا بگویم شرح درد اشتیاق
«سینه‌ای پاره‌پاره از ˺درد˹ جدایی می‌خواهم، تا ˺به او˹ درد شوق ˺به وصال˹ را بازگو کنم.»
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تدبر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 4
هر کسی کاو دور ماند از اصل خویش
باز جوید روزگار وصل خویش
«هرکس که از اصل خویش دور افتاده است، در پی بازگشت به روزگار وصل خویش است.»
ارتباط قرآنی/حدیثی
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تدبر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 5
من به هر جمعیتی نالان شدم
جفت بدحالان و خوش‌حالان شدم
«من در هر جمعی نالان شدم ˺تا همدمی بیابم˹؛ هم‌نشین اندوهگینان و شادمانان شدم.»
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 6
هر کسی از ظن خود شد یار من
از درون من نجست اسرار من
«هرکس از روی گمان ˺و برداشت˹ خود یار من شد؛ ˺اما˹ رازهای من را از درون من نجست.»
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 7
سر من از نالهٔ من دور نیست
لیک چشم و گوش را آن نور نیست
«راز من از نالهٔ من دور نیست؛ اما چشم و گوش ˺ظاهر˹ آن نور ˺و بینش˹ را ندارند.»
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تدبر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 8
تن ز جان و جان ز تن مستور نیست
لیک کس را دید جان دستور نیست
«˺برای مثال،˹ تن از جان و جان از تن پوشیده نیست؛ اما هیچ‌کس را اجازهٔ دیدن جان نیست.»
ارتباط قرآنی/حدیثی
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
📜 درس 1-ب · ~12 دقیقه
آتش است این بانگ نای و نیست باد
هر که این آتش ندارد نیست باد
آتش عشق است کاندر نی فتاد
جوشش عشق است کاندر می فتاد
نی حریف هر که از یاری برید
پرده‌هایش پرده‌های ما درید
همچو نی زهری و تریاقی که دید
همچو نی دمساز و مشتاقی که دید
نی حدیث راه پرخون می‌کند
قصه‌های عشق مجنون می‌کند
محرم این هوش جز بی‌هوش نیست
مر زبان را مشتری جز گوش نیست
در غم ما روزها بی‌گاه شد
روزها با سوزها همراه شد
روزها گر رفت گو رو باک نیست
تو بمان ای آنکه چون تو پاک نیست
هر که جز ماهی ز آبش سیر شد
هر که بی‌روزی است روزش دیر شد
درنیابد حال پخته هیچ خام
پس سخن کوتاه باید والسلام
بیت 9
آتش است این بانگ نای و نیست باد
هر که این آتش ندارد نیست باد
این صدای نی آتش است و باد نیست؛ هرکه این آتش را ندارد، نیست ˺و نابود˹ باد.
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 10
آتش عشق است کاندر نی فتاد
جوشش عشق است کاندر می فتاد
آتش عشق است که در نی افتاده ˺و آن را به ناله آورده˹؛ جوشش عشق است که در شراب افتاده ˺و آن را به جوش آورده˹.
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 11
نی حریف هر که از یاری برید
پرده‌هایش پرده‌های ما درید
نی همدم هرکسی است که از یاری جدا افتاده است؛ نغمه‌هایش حجاب‌های ما را برطرف کرده است.
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تدبر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 12
همچو نی زهری و تریاقی که دید
همچو نی دمساز و مشتاقی که دید
چه کسی زهر و پادزهری مانند نی دیده است؟ چه کسی دمساز و مشتاقی مانند نی دیده است؟
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تدبر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 13
نی حدیث راه پرخون می‌کند
قصه‌های عشق مجنون می‌کند
نی از راه پرخون ˺عشق˹ سخن می‌گوید و حکایت‌های عشق ˺پرشور˹ مجنون را می‌گوید.
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تدبر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 14
محرم این هوش جز بی‌هوش نیست
مر زبان را مشتری جز گوش نیست
محرم این هوش جز بی‌هوش ˺از خود˹ نیست؛ ˺همچنان‌که˹ زبان را خریداری جز گوش نیست.
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تدبر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 15
در غم ما روزها بی‌گاه شد
روزها با سوزها همراه شد
در غم ˺عشق˹ ما روزها به شب رسید ˺و عمر گذشت˹؛ روزها با سوزوگداز همراه شد.
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 16
روزها گر رفت گو رو باک نیست
تو بمان ای آنکه چون تو پاک نیست
روزها اگر رفت، بگو: «برو، باکی نیست»؛ تو بمان، ای ˺معشوقی˹ که هیچ‌کس چون تو پاک نیست.
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تدبر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 17
هر که جز ماهی ز آبش سیر شد
هر که بی‌روزی است روزش دیر شد
هرکس جز ماهی از آب ˺عشق˹ او سیر می‌شود؛ هرکس که بی‌روزی است، روزش دراز می‌شود ˺و ملول می‌گردد˹.
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تدبر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 18
درنیابد حال پخته هیچ خام
پس سخن کوتاه باید والسلام
هیچ ناپخته‌ای حال پخته را درک نمی‌کند؛ پس سخن باید کوتاه باشد، والسلام.
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی

درس ۲: دعوت نی به رهایی از بندهای دنیا و صیقل دادن آینهٔ دل

16 بیت2 بخش~19 دقیقه
📜 درس 2-الف · ~9 دقیقه
بند بگسل باش آزاد ای پسر
چند باشی بند سیم و بند زر
گر بریزی بحر را در کوزه‌ای
چند گنجد قسمت یک روزه‌ای
کوزهٔ چشم حریصان پر نشد
تا صدف قانع نشد پر در نشد
هر که را جامه ز عشقی چاک شد
او ز حرص و عیب کلی پاک شد
شاد باش ای عشق خوش‌سودای ما
ای طبیب جمله علت‌های ما
ای دوای نخوت و ناموس ما
ای تو افلاطون و جالینوس ما
جسم خاک از عشق بر افلاک شد
کوه در رقص آمد و چالاک شد
عشق جان طور آمد عاشقا
طور مست و خر موسی صاعقا
بیت 19
بند بگسل باش آزاد ای پسر
چند باشی بند سیم و بند زر
ای فرزند، زنجیر ˺تعلقات˹ را پاره کن و آزاد باش! تا کی بندهٔ نقره و بندهٔ طلا خواهی بود؟
ارتباط قرآنی/حدیثی
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تدبر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 20
گر بریزی بحر را در کوزه‌ای
چند گنجد قسمت یک روزه‌ای
˺برای مثال، حتی˹ اگر دریا را در کوزه‌ای بریزی، چقدر جا می‌گیرد؟ ˺تنها به‌اندازهٔ˹ سهم یک روز.
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تدبر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 21
کوزهٔ چشم حریصان پر نشد
تا صدف قانع نشد پر در نشد
کوزهٔ چشم حریصان پر نمی‌شود؛ تا صدف ˺به قطره‌ای باران˹ قانع نشود، پر از مروارید نمی‌شود.
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تدبر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 22
هر که را جامه ز عشقی چاک شد
او ز حرص و عیب کلی پاک شد
هرکس که لباس ˺نفسانیتش˹ از ˺زخم˹ عشقی دریده شود، به‌کلی از حرص و عیب‌ونقص پاک می‌شود.
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تدبر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 23
شاد باش ای عشق خوش‌سودای ما
ای طبیب جمله علت‌های ما
شاد باش، ای عشق شیرین‌سرشت ما، ای طبیب همهٔ بیماری‌های ما!
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تدبر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 24
ای دوای نخوت و ناموس ما
ای تو افلاطون و جالینوس ما
ای ˺عشق˹ داروی تکبر و خودنمایی ما، ای که تو افلاطون و جالینوس ˺جان و تن˹ ما هستی!
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تدبر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 25
جسم خاک از عشق بر افلاک شد
کوه در رقص آمد و چالاک شد
پیکر خاکی از عشق به آسمان‌ها پر کشید؛ کوه به رقص درآمد و چابک شد.
ارتباط قرآنی/حدیثی
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 26
عشق جان طور آمد عاشقا
طور مست و خر موسی صاعقا
ای عاشق، عشق روح ˺کوه˹ طور بود؛ طور ˺از شور آن˹ مست شد و “موسی بیهوش بر زمین افتاد”.
ارتباط قرآنی/حدیثی
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
📜 درس 2-ب · ~10 دقیقه
با لب دمساز خود گر جفتمی
همچو نی من گفتنی‌ها گفتمی
هر که او از هم‌زبانی شد جدا
بی‌زبان شد گرچه دارد صد نوا
چون که گل رفت و گلستان درگذشت
نشنوی زان پس ز بلبل سرگذشت
جمله معشوق است و عاشق پرده‌ای
زنده معشوق است و عاشق مرده‌ای
چون نباشد عشق را پروای او
او چو مرغی ماند بی پر وای او
من چگونه هوش دارم پیش و پس
چون نباشد نور یارم پیش و پس
عشق خواهد کاین سخن بیرون بود
آینه غماز نبود چون بود
آینه‌ات دانی چرا غماز نیست
زان که زنگار از رخش ممتاز نیست
بیت 27
با لب دمساز خود گر جفتمی
همچو نی من گفتنی‌ها گفتمی
اگر با لب دمساز خود جفت می‌شدم، من مانند نی هر آنچه گفتنی است می‌گفتم.
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 28
هر که او از هم‌زبانی شد جدا
بی‌زبان شد گرچه دارد صد نوا
˺زیرا˹ هرکس که از هم‌زبانی جدا بیفتد، خاموش می‌شود، هرچند صد نغمه داشته باشد.
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 29
چون که گل رفت و گلستان درگذشت
نشنوی زان پس ز بلبل سرگذشت
˺برای مثال،˹ وقتی گل برود و ˺روزگار˹ گلستان بگذرد، از آن پس از بلبل سرگذشتی نمی‌شنوی.
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تدبر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 30
جمله معشوق است و عاشق پرده‌ای
زنده معشوق است و عاشق مرده‌ای
همه معشوق است و عاشق حجابی است؛ زنده ˺حقیقی˹ معشوق است و عاشق ˺تنها˹ مرده‌ای است.
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 31
چون نباشد عشق را پروای او
او چو مرغی ماند بی پر وای او
وقتی عشق به او توجه ˺و عنایتی˹ نداشته باشد، او مانند پرنده‌ای بی‌پر ˺و بال˹ می‌ماند؛ وای بر او!
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تدبر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 32
من چگونه هوش دارم پیش و پس
چون نباشد نور یارم پیش و پس
من چگونه به پیش رو و پشت سر آگاه باشم، وقتی نور یارم در پیش رو و پشت سر نباشد؟
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تدبر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 33
عشق خواهد کاین سخن بیرون بود
آینه غماز نبود چون بود
عشق می‌خواهد که این سخن آشکار شود؛ آینه چگونه فاش‌کننده ˺نقش‌ها˹ نباشد؟
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
بیت 34
آینه‌ات دانی چرا غماز نیست
زان که زنگار از رخش ممتاز نیست
می‌دانی آینهٔ ˺دل˹ تو چرا فاش‌کننده نیست؟ زیرا زنگار ˺گناهان˹ از رویش پاک نشده است.
ارتباط قرآنی/حدیثی
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تفسیر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
تدبر
تفسیر، ارتباطِ قرآنی/حدیثی و تدبرِ این بیت برایِ اعضا
یادداشت شخصی
← بازگشت به کتابخانه