درس ۱: شکایت نی از فراق و راز عشق که در نالهاش نهفته است
بیت 1
بشنو این نی چون شکایت میکند
از جداییها حکایت میکند
از جداییها حکایت میکند
گوش فراده: این نی چگونه ˺ناله و˹ شکایت میکند و از جداییها حکایت میکند.
بیت 2
کز نیستان تا مرا ببریدهاند
در نفیرم مرد و زن نالیدهاند
در نفیرم مرد و زن نالیدهاند
«از آن زمان که مرا از اصل ˺و وطن˹ خویش جدا کردهاند، مرد و زن ˺همراه با من˹ در نالهٔ من نالیدهاند.»
بیت 3
سینه خواهم شرحهشرحه از فراق
تا بگویم شرح درد اشتیاق
تا بگویم شرح درد اشتیاق
«سینهای پارهپاره از ˺درد˹ جدایی میخواهم، تا ˺به او˹ درد شوق ˺به وصال˹ را بازگو کنم.»
بیت 4
هر کسی کاو دور ماند از اصل خویش
باز جوید روزگار وصل خویش
باز جوید روزگار وصل خویش
«هرکس که از اصل خویش دور افتاده است، در پی بازگشت به روزگار وصل خویش است.»
بیت 5
من به هر جمعیتی نالان شدم
جفت بدحالان و خوشحالان شدم
جفت بدحالان و خوشحالان شدم
«من در هر جمعی نالان شدم ˺تا همدمی بیابم˹؛ همنشین اندوهگینان و شادمانان شدم.»
بیت 6
هر کسی از ظن خود شد یار من
از درون من نجست اسرار من
از درون من نجست اسرار من
«هرکس از روی گمان ˺و برداشت˹ خود یار من شد؛ ˺اما˹ رازهای من را از درون من نجست.»
بیت 7
سر من از نالهٔ من دور نیست
لیک چشم و گوش را آن نور نیست
لیک چشم و گوش را آن نور نیست
«راز من از نالهٔ من دور نیست؛ اما چشم و گوش ˺ظاهر˹ آن نور ˺و بینش˹ را ندارند.»
بیت 8
تن ز جان و جان ز تن مستور نیست
لیک کس را دید جان دستور نیست
لیک کس را دید جان دستور نیست
«˺برای مثال،˹ تن از جان و جان از تن پوشیده نیست؛ اما هیچکس را اجازهٔ دیدن جان نیست.»
بیت 9
آتش است این بانگ نای و نیست باد
هر که این آتش ندارد نیست باد
هر که این آتش ندارد نیست باد
این صدای نی آتش است و باد نیست؛ هرکه این آتش را ندارد، نیست ˺و نابود˹ باد.
بیت 10
آتش عشق است کاندر نی فتاد
جوشش عشق است کاندر می فتاد
جوشش عشق است کاندر می فتاد
آتش عشق است که در نی افتاده ˺و آن را به ناله آورده˹؛ جوشش عشق است که در شراب افتاده ˺و آن را به جوش آورده˹.
بیت 11
نی حریف هر که از یاری برید
پردههایش پردههای ما درید
پردههایش پردههای ما درید
نی همدم هرکسی است که از یاری جدا افتاده است؛ نغمههایش حجابهای ما را برطرف کرده است.
بیت 12
همچو نی زهری و تریاقی که دید
همچو نی دمساز و مشتاقی که دید
همچو نی دمساز و مشتاقی که دید
چه کسی زهر و پادزهری مانند نی دیده است؟ چه کسی دمساز و مشتاقی مانند نی دیده است؟
بیت 13
نی حدیث راه پرخون میکند
قصههای عشق مجنون میکند
قصههای عشق مجنون میکند
نی از راه پرخون ˺عشق˹ سخن میگوید و حکایتهای عشق ˺پرشور˹ مجنون را میگوید.
بیت 14
محرم این هوش جز بیهوش نیست
مر زبان را مشتری جز گوش نیست
مر زبان را مشتری جز گوش نیست
محرم این هوش جز بیهوش ˺از خود˹ نیست؛ ˺همچنانکه˹ زبان را خریداری جز گوش نیست.
بیت 15
در غم ما روزها بیگاه شد
روزها با سوزها همراه شد
روزها با سوزها همراه شد
در غم ˺عشق˹ ما روزها به شب رسید ˺و عمر گذشت˹؛ روزها با سوزوگداز همراه شد.
بیت 16
روزها گر رفت گو رو باک نیست
تو بمان ای آنکه چون تو پاک نیست
تو بمان ای آنکه چون تو پاک نیست
روزها اگر رفت، بگو: «برو، باکی نیست»؛ تو بمان، ای ˺معشوقی˹ که هیچکس چون تو پاک نیست.
بیت 17
هر که جز ماهی ز آبش سیر شد
هر که بیروزی است روزش دیر شد
هر که بیروزی است روزش دیر شد
هرکس جز ماهی از آب ˺عشق˹ او سیر میشود؛ هرکس که بیروزی است، روزش دراز میشود ˺و ملول میگردد˹.
بیت 18
درنیابد حال پخته هیچ خام
پس سخن کوتاه باید والسلام
پس سخن کوتاه باید والسلام
هیچ ناپختهای حال پخته را درک نمیکند؛ پس سخن باید کوتاه باشد، والسلام.
← درسِ قبلیدرسِ بعدی →