درس ۲: کار پاکان را قیاس از خود مگیر
بیت 263
کار پاکان را قیاس از خود مگیر
گرچه ماند در نبشتن شیر و شیر
گرچه ماند در نبشتن شیر و شیر
کار انسانهای پاک را با معیار خودت نسنج، هرچند که در نوشتن، «شیر» (حیوان درنده) و «شیر» (نوشیدنی) یکی به نظر میرسند.
بیت 264
جمله عالم زین سبب گمراه شد
کم کسی ز ابدال حق آگاه شد
کم کسی ز ابدال حق آگاه شد
تمام مردم جهان بهخاطر همین مقایسه پاکان با خود به گمراهی افتادند، و کمتر کسی از اولیای خداوند خبردار شد.
بیت 265
همسری با انبیا برداشتند
اولیا را همچو خود پنداشتند
اولیا را همچو خود پنداشتند
ادعای برابری با پیامبران کردند، و اولیای خدا را همانند خودشان انگاشتند.
بیت 266
گفته اینک ما بشر ایشان بشر
ما و ایشان بستهٔ خوابیم و خور
ما و ایشان بستهٔ خوابیم و خور
گفتند: «هان! ما هم انسانیم و آنها هم انسان، ما و آنها هر دو گرفتار خواب و خوراکیم.»
بیت 267
این ندانستند ایشان از عمی
هست فرقی در میان بیمنتها
هست فرقی در میان بیمنتها
اینان از کوردلی این را ندانستند که بین آنها با انبیا و اولیا تفاوتی بیپایان وجود دارد.
بیت 268
هر دو گون زنبور خوردند از محل
لیک شد زان نیش و زین دیگر عسل
لیک شد زان نیش و زین دیگر عسل
مثلاً هر دو نوع زنبور (زنبور عسل و زنبور معمولی) از یک جا شیره خوردند، اما از یکی نیش پدید آمد و از دیگری عسل.
بیت 269
هر دو گون آهو گیا خوردند و آب
زین یکی سرگین شد و زان مشک ناب
زین یکی سرگین شد و زان مشک ناب
یا مثلاً هر دو نوع آهو گیاه و آب خوردند، اما از یکی فضولات پدید آمد و از آن دیگری مُشک خالص.
بیت 270
هر دو نی خوردند از یک آبخور
این یکی خالی و آن پر از شکر
این یکی خالی و آن پر از شکر
یا مثلاً هر دو نی (نیشکر و نی معمولی) از یک جا آب نوشیدند، اما این یکی تو خالی ماند و آن دیگری پر از شکر شد.
بیت 271
صد هزاران این چنین اشباه بین
فرقشان هفتاد ساله راه بین
فرقشان هفتاد ساله راه بین
صدها هزار از اینگونه شبیههای به هم را ببین، و بنگر که فاصله و فرق میان آنها بهاندازه هفتاد سال راه است.
بیت 272
این خورد گردد پلیدی زو جدا
آن خورد گردد همه نور خدا
آن خورد گردد همه نور خدا
یکی (منکران و گمراهان) میخورد و از او پلیدی و ناپاکی صادر میگردد، دیگری (انبیا و اولیا) میخورد و تمام وجودش نور خدا میگردد.
بیت 273
این خورد زاید همه بخل و حسد
و آن خورد زاید همه نور احد
و آن خورد زاید همه نور احد
یکی میخورد و از او فقط بخل و حسد زاده میشود، و دیگری میخورد و از او فقط عشق خداوند بیهمتا پدیدار میگردد.
بیت 274
این زمین پاک و آن شوره است و بد
این فرشتهٔ پاک و آن دیو است و دد
این فرشتهٔ پاک و آن دیو است و دد
یکی زمین پاک و حاصلخیز است و دیگری شورهزار و بیثمر؛ یکی فرشتهای پاک است و دیگری دیو و حیوان درنده.
بیت 275
هر دو صورت گر به هم ماند رواست
آب تلخ و آب شیرین را صفاست
آب تلخ و آب شیرین را صفاست
اگر هر دو در ظاهر به هم شبیه باشند جای تعجب نیست، چراکه آب تلخ و آب شیرین هم به یک اندازه شفاف و زلالاند.
بیت 276
جز که صاحبذوق که شناسد بیاب
او شناسد آب خوش از شورهآب
او شناسد آب خوش از شورهآب
جز انسان دارای قوه چشایی یا ذائقه چه کسی میتواند فرق مزه این دو آب را تشخیص دهد؟ فقط اوست که آب گوارا را از آب شور باز میشناسد.