درس 3: حکایت بقال و طوطی

معنا: انسان بی‌ذوق سحر را با معجزه یکی دانسته و قیاس کرده، و پایه و اساس هر دو را بر مکر و فریب می‌پندارد.

معنا: ساحرانِ زمانِ موسی از روی دشمنی و ستیز، عصاهایی مانند عصای او به دست گرفتند.

معنا: بین عصای موسی و عصای ساحران تفاوتی ژرف و عمیق است، و از عمل ساحران (جادو) تا عمل حضرت موسی (معجزه) راهی شگفت و بس دراز است.

معنا: این عمل (سحر) لعنت خدا را به همراه دارد، ولی پاداشِ بجا آوردن آن عمل (معجزه) رحمتِ خدا خواهد بود.

معنا: کافران در لجاجت و ستیزه‌جویی طبیعتی چون میمون دارند، و سرشت (حیوانی) آفتی است که درونِ سینهٔ آن‌ها نهفته است.

معنا: مثلاً هر کاری که انسان انجام می‌دهد، میمون هم عین همان را می‌کند و آنچه را که لحظه‌به‌لحظه از انسان می‌بیند، تقلید می‌کند.

معنا: او گمان می‌کند که من هم مثل او کردم، اما آن موجود لجوج کِی می‌تواند تفاوت این دو عمل را بفهمد؟

معنا: این یکی (انسانِ محقق) کارش را به فرمان الهی انجام می‌دهد، و آن دیگری (میمونِ مقلد) از سر ستیز و لجاجت. خاک بر سر ستیزه‌رویان باد.

معنا: آن منافق در نماز در کنار مؤمن می‌ایستد، اما نه از سر نیاز و اشتیاقِ به خدا بلکه از سر ستیز و ریا می‌آید.

معنا: مؤمنان در نماز و روزه و حج و زکات با منافقان در برد و باختند.

معنا: مؤمنان را در پایان پیروزی و رستگاری است، و منافق را در آخرت شکست و مات.

معنا: اگرچه مؤمن و منافق در ظاهر مشغول یک بازی (اعمال عبادی) هستند، اما در حقیقت مانند یک فردِ اهل شهر «مرو» و یک فردِ اهلِ شهرِ «ری»، فرسنگ‌ها از هم فاصله دارند.

معنا: در نهایت، هر کدام به‌سوی جایگاه و مقام خود می‌رود و سرانجامِ هر کدام، مطابق با همان نام و حقیقت وی رقم می‌خورد.

معنا: اگر او (منافق) را مؤمن بخوانند، جانش شاد و خوشحال می‌شود و اگر منافق بخوانندش، عصبانی و تندخو می‌گردد.

معنا: نام «مؤمن» چون از ذات و سرشت پاکش بر می‌خیزد محبوب است و نام «منافق» چون از آفات و بیماری‌های درونی‌اش نشأت می‌گیرد منفور است.

معنا: حروف م، و، م، ن (که کلمه «مؤمن» را می‌سازند) به‌خودی‌خود مایهٔ شرافت و بزرگی کسی نیستند؛ بلکه لفظ «مؤمن» چیزی جز وسیله‌ای برای توصیف و تعریف آن حقیقت درونی نیست.

معنا: وقتی فرد دورو را با نام واقعی‌اش یعنی «منافق» صدا می‌زنی، این اسمِ پست و بی‌ارزش، مانند عقرب عمق جانِ او را می‌گَزَد و می‌سوزاند.

معنا: اگر این نام (منافق) از جهنم ریشه نگرفته است، پس چرا طعم و مذاق جهنم را دارد؟

معنا: زشتی آن نام بد (منافق) از حروف و الفبایش نیست، همان‌طور که تلخی آب دریا از ظرفی که در آن است نیست.

معنا: حرف مانند ظرف است و معنا مانند آب در آن؛ ولی دریایِ بیکرانِ معانی نزد خداوند در امّ الکتاب (سرچشمه اصلی کتاب آفرینش) است.

معنا: دریای تلخ و دریای شیرین در این جهان جاری‌اند، و میانِ آن دو حدفاصل و مرزی پنهان است که به حریم یکدیگر تجاوز نمی‌کنند.

معنا: بااین‌حال، بدان که هر دو دریایِ تلخ و شیرین، از یک اصل و سرچشمه‌ی واحد جاری‌اند. پس از هر دوی اینها بگذر و به‌سوی آن اصل و سرچشمه برو.