درس 2: ظاهرشدن عجز حکیمان از معالجه‌‌ی کنیزک و روی‌آوردن پادشاه به درگاه خدا و در خواب‌دیدن او ولی را

معنا: وقتی پادشاه ناتوانیِ آن پزشکان را دید، سراسیمه و پابرهنه به‌طرف مسجد دوید.

معنا: پادشاه وارد مسجد شد و به‌طرف محراب شتافت؛ و آن‌قدر گریه‌وزاری کرد که از اشک‌های او، جایگاه سجده لبریز از آب شد.

معنا: هنگامی که پادشاه از حالتِ محو و بی‌خودی در برابرِ خدا به هوش آمد، زبانی خوش به مدح و ستایشِ خداوند باز کرد.

معنا: «ای خدایی که کمترین بخششِ تو، مالکیتِ کل جهان است، من چه بگویم وقتی تو خود بر نهانِ همه چیز آگاهی؟»

معنا: «ای خدایی که همواره پناهگاه نیازهای ما هستی! ما دوباره اشتباه کردیم و راه را اشتباه رفتیم.»

معنا: «اما تو خود فرموده‌ای که 'هرچند من از رازِ درونِ تو آگاهم، اما تو آن را زودتر به زبان بیاور و آشکار کن'.»

معنا: همین‌که پادشاه از صمیمِ قلب ناله و فریادِ زاری سر داد، دریای بخشش و رحمت الهی به جوشش و تلاطم درآمد.

معنا: در میان اشک و زاری، خواب او را فراگرفت و در خواب دید که بزرگی روحانی نمایان شد.

معنا: آن پیر گفت: «ای پادشاه، مژده باد که دعایت برآورده شد؛ اگر فردا غریبی نزدت آمد، بدان که او از جانبِ ماست.»

معنا: «وقتی او آمد، بدان که طبیبی ماهر و تواناست؛ او را راست‌گو بدان، چرا که امانت‌دار و صادق است.»

معنا: «در درمانِ او، سحرِ محض را تماشا کن؛ و در طبع و مزاجِ او، قدرتِ خداوند را مشاهده کن.»

معنا: هنگامی که وقتِ موعود فرارسید و روز شد، خورشید از سمت شرق طلوع کرد و ستاره‌ها را در نورِ خود محو ساخت.

معنا: پادشاه در بلندی و شاه‌نشینِ قصر منتظر ایستاده بود تا آنچه را که در خواب به طور نهان به او نشان داده بودند، با چشم خود ببیند.

معنا: پادشاه شخصی دانا و بسیار برجسته را دید که روحِ بزرگش همچون خورشیدی در میان سایۀ جسمی خاکی‌اش می‌درخشید.

معنا: او از دور مثلِ ماهِ نو، باریک و درخشان فرامی‌رسید و همچون یک صورت خیالی، هست‌نمای و نیست‌شکل به نظر می‌آمد (گاهی در نظر مجسم و گاهی از چشم غایب می‌شد).

معنا: خیال در روانِ آدمی همچون چیزی است که هست و نیست؛ اما بنگر که چگونه تمام یک جهان بر همان خیال روان و استوار است.

معنا: صلح و جنگِ مردم بر پایهٔ خیالی بنا شده است، و افتخار و ننگِ آنان نیز از یک خیال نشأت گرفته است.

معنا: اما آن خیالاتی که دامِ صیدِ اولیای خداست، بازتابِ زیبارویانِ باغِ الهی است.

معنا: همان تصویر خیالی که پادشاه در خواب دیده بود، در چهرهٔ آن مهمان آشکار و نمایان می‌شد.

معنا: پادشاه به‌جای دربانان و تشریفاتچیان، خودش به پیشواز رفت و به استقبالِ آن مهمانِ غیبی‌اش شتافت.

معنا: هر دو شناگرانی ماهر و آشنایِ به دریای حقیقت بودند، و جان‌های هر دو، بی‌آنکه نیازی به دوختن باشد، به یکدیگر پیوند خورده و یکی شده بود.

معنا: پادشاه گفت: «محبوبِ حقیقی من تو بوده‌ای نه آن کنیزک؛ ولی در این جهان، کاری زمینه‌سازِ کار دیگری می‌شود.» (آن عشقِ ظاهری بهانه‌ای شد تا من به وصالِ تو برسم.)

معنا: «ای کسی که برای من همچون حضرت محمد (ص) هستی؛ من مانند عمر کمرِ همت می‌بندم تا به تو خدمت کنم.»