درس 8: فرستادن پادشاه رسولان به سمرقند به آوردن زرگر

معنا: پادشاه به آن سو (سمرقند) یکی دو فرستاده کاردان، کارآمد و بسیار عادل و امین روانه کرد.

معنا: آن دو فرستاده و پیکِ پادشاه تا سمرقند آمدند و از طرفِ پادشاه به آن مرد زرگر بشارت دادند.

معنا: گفتند: «ای استاد لطیف‌طبع و کامل در معرفت! وصفِ هنر و مهارت تو در همهٔ شهرها پیچیده است.»

معنا: «اینک بدان فلان پادشاه، برای انجامِ امور زرگری، تو را برگزیده است، زیرا که در این هنر برتر و سرآمدی.»

معنا: «اینک این جامهٔ گران‌بها، طلا و نقره را بگیر؛ همین‌که همراه ما بیایی، از نزدیکان و هم‌نشینان خاصِ پادشاه خواهی بود.»

معنا: آن مرد ثروت و جامه‌های گران‌بهای فراوانی دید و فریفته و مغرور شد؛ پس از شهر و فرزندان خود دل کند و از آنان جدا شد.

معنا: آن مرد با شادمانی و خوشحالی به راه افتاد، بی‌خبر از اینکه پادشاه قصدِ جانِ او را کرده است.

معنا: سوار بر اسبی عربی و تندرو شد و با شادمانی بتاخت؛ درحالی‌که ارزشِ جان خود را آن جامهٔ گران‌بها و پاداشِ شاهانه می‌پنداشت.

معنا: ای کسی که با رضایت و خشنودیِ تمام به این سفر درآمدی، درحالی‌که با پای خویش به‌سوی سرنوشتِ شومت گام برمی‌داری.

معنا: در پندارِ خویش، به دنبال حکومت، عزت و بزرگی بود؛ اما عزرائیل به کنایه و استهزا می‌گفت: «آری! به گمانت برو، به این آرزوها خواهی رسید!»

معنا: هنگامی که آن مرد غریب و تازه‌وارد از راه رسید، طبیب الهی او را به حضورِ پادشاه برد.

معنا: او را با ناز و احترام به نزد پادشاه بردند، تا مانند پروانه در آتشِ عشقِ آن معشوقهٔ زیبارو (کنیزک) بسوزد.

معنا: پادشاه چون او را دید، بسیار او را گرامی داشت و خزانهٔ طلا را در اختیارِ او نهاد.

معنا: سپس طبیبِ الهی به شاه گفت: «ای پادشاهِ عالی‌قدر و بزرگ، آن کنیزک را به این خواجۀ زرگر ببخش.»

معنا: «تا کنیزک از دیدار و وصالِ او شادمان و درمان گردد، و همان آبِ وصال، آتشِ بیماری و سوزِ عشقش را فرونشاند.»

معنا: پادشاه آن زیبارویِ همچون ماه را به او بخشید، و آن دو مشتاقِ هم‌نشینی را با هم پیوند داد.

معنا: به مدت شش ماه کامروایی و خوش‌گذرانی کردند، تا آنکه آن دختر به بهبودی و تندرستیِ کامل رسید.

معنا: پس از آن، طبیب الهی برای آن مرد شربت و دارویی ساخت؛ و او پس از نوشیدنش، رفته‌رفته در برابر چشمانِ آن دختر لاغر و ذوب می‌شد.

معنا: هنگامی که بر اثر بیماری زیبایی‌اش از دست رفت، جان‌ودل دختر دیگر در بند و گرفتارِ محبت او نماند.

معنا: همین‌که زشت و بیمار و زرد چهره شد، کم‌کم مهر و محبتش از دلِ آن دختر رخت بر بست.

معنا: عشق‌هایی که تنها به‌خاطر زیبایی ظاهر و رنگ و رویِ دنیوی باشند، عشق واقعی نیستند؛ بلکه عاقبت موجب ننگ و رسوایی خواهند شد.

معنا: ای‌کاش آن عشق‌های رنگی و مجازی هم کاملاً و سراپا ننگ و زشتی می‌بود تا آن سرنوشت و حکمِ ناگوار بر او جاری نمی‌شد.

معنا: خون مانند جویبار از چشمانش روان شد (خون گریست)، چرا که زیباییِ چهره‌اش، دشمنِ جان او گشته بود.

معنا: همان‌گونه که پَرهای زیبای طاووس دشمن جانش می‌شود؛ چه بسیار پادشاهانی که شکوه و جلالِ خودشان موجب نابودی و مرگ آنان شده است.

معنا: زرگر گفت: «من مانند همان آهویی هستم که شکارچی به‌خاطرِ مشکِ نافم، خونِ پاکم را بر زمین ریخت.»

معنا: «ای من آن روباهِ صحرایی که از کمینگاه سرش را برای پوست مرغوبش بریدند.»

معنا: «ای من همان فیلی که زخمِ نیزهٔ فیلبان، خونم را برای به‌دست‌آوردنِ عاجم بر زمین ریخت.»

معنا: «آن کسی که مرا برای چیزی پست‌تر و بی‌ارزش‌تر از خودم کشت، نمی‌داند که خونِ من آرام نخواهد گرفت و پایمال نخواهد شد.»

معنا: «امروز نوبتِ من است و فردا نوبتِ او خواهد بود؛ خونِ بی‌گناهی چون من چگونه می‌تواند این‌گونه پایمال شود؟»

معنا: «هرچند دیوار سایه‌ای بلند و دراز بر زمین می‌اندازد، اما آن سایه در نهایت دوباره به‌سوی خودِ دیوار بازمی‌گردد.» (همان‌گونه که بازگشتِ پیامدِ اعمالِ انسان به خودِ او حتمی است.)

معنا: «این جهان مانند کوه است و رفتار و کردارِ ما همچون بانگ و فریادی که در آن می‌پیچد؛ سرانجام، بازگشت و پژواکِ هر بانگی به‌سوی خودِ ما بازمی‌گردد.»

معنا: زرگر این سخنان را گفت و بلافاصله درگذشت و به خاک سپرده شد؛ و آن کنیزک نیز از عشقِ او و رنجِ بیماری پاک و رها گشت.

معنا: زیرا عشقِ به مردگان پایدار و جاویدان نیست، چرا که مرده هرگز به‌سوی ما بازنمی‌گردد.

معنا: اما عشقِ به معشوقِ زنده و حقیقی، در جان و دیدهٔ انسان، هر لحظه از شکوفه و غنچهٔ نوشکفته نیز تازه‌تر و باطراوت‌تر است.

معنا: عشقِ آن معشوقِ زنده‌ای را اختیار کن که جاودان و همیشگی است و با شرابِ روح‌بخش و حیات آفرینش تو را سیراب می‌کند.

معنا: عشقِ آن معشوقی را برگزین که همهٔ پیامبران از عشق و بندگیِ او به شکوه، عزّت و مقام رسیدند.

معنا: تو نگو که ما را به آستانِ آن پادشاهِ والامقام راهی نیست؛ چرا که با بزرگوارانِ بخشنده هیچ کاری دشوار نمی‌ماند.