درس ۸: فرستادن پادشاه رسولان به سمرقند به آوردن زرگر

پادشاه به آن سو یکی دو فرستاده فرستاد، کاردان و کارآمد و بسیار عادل.

آن دو امیر تا سمرقند آمدند و از سوی شاهنشاه برای آن زرگر مژده آوردند.

˺گفتند:˹ «ای استاد ظریف‌کار و کامل در شناخت ˺کار خود˹، وصف تو در شهرها آشکار است.»

«اکنون فلان پادشاه برای زرگری تو را برگزید، زیرا ˺در این هنر˹ سرآمدی.»

«اینک این جامهٔ گران‌بها و طلا و نقره را بگیر؛ وقتی بیایی، نزدیک و هم‌نشین ˺پادشاه˹ خواهی بود.»

مرد مال و جامهٔ گران‌بهای بسیار دید؛ فریفته شد و از شهر و فرزندان جدا شد.

مرد شادمان به راه افتاد، بی‌خبر از اینکه پادشاه قصد جانش را کرده است.

بر اسب عربی نشست و شادمان تاخت؛ خون‌بهای خود را جامهٔ گران‌بها پنداشت.

ای کسی که با رضایت کامل، خود و با پای خویش، تا تقدیر بد به سفر رفته‌ای!

در خیالش پادشاهی و عزت و بزرگی بود؛ عزرائیل ˺با ریشخند˹ گفت: «برو، آری، ˺آرزویت را˹ می‌بری!»

وقتی آن مرد غریب از راه رسید، طبیب ˺الهی˹ او را به حضور پادشاه برد.

او را با عزت نزد شاهنشاه بردند تا ˺پروانه‌وار˹ بر سر شمع طراز ˺، یعنی آن کنیزک زیبارو،˹ بسوزد.

پادشاه او را دید، بسیار احترامش کرد و خزانهٔ طلا را به او سپرد.

آنگاه حکیم ˺الهی˹ به او گفت: «ای سلطان بزرگ، آن کنیزک را به این مرد بده.»

«تا کنیزک در وصال او بهبود یابد و آب وصلش آن آتش ˺بیماری˹ را فرو نشاند.»

پادشاه آن زیبارو را به او بخشید و آن دو جویای هم‌نشینی را به هم پیوند داد.

مدت شش ماه کامرانی می‌کردند تا آن دختر کاملاً بهبود یافت.

پس از آن ˺طبیب الهی˹ برای او ˺زرگر˹ شربتی ساخت؛ همین‌که نوشید، پیش دختر آب می‌شد.

وقتی از بیماری زیبایی‌اش نماند، جان دختر گرفتار او نماند.

همین‌که زشت و ناخوش و زردچهره شد، اندک‌اندک در دل او سرد شد.

عشق‌هایی که به‌خاطر رنگی باشد، عشق نیست؛ سرانجام ننگی است.

کاش آن ˺عشق رنگی˹ هم یکسره ننگ بود تا آن داوری بد بر او ˺زرگر˹ جاری نمی‌شد.

خون مانند جوی از چشم او روان شد؛ چهرهٔ ˺زیبای˹ او دشمن جانش شد.

˺برای مثال،˹ دشمن طاووس پر اوست؛ چه بسا پادشاهی که شکوهش او را کشته است!

˺زرگر˹ گفت: «من آن آهویم که این شکارچی به‌خاطر ناف من خون پاکم را ریخت.»

«آه، من آن روباه صحرایی‌ام که از کمین سرش را برای پوستین بریدند.»

«آه، من آن فیلی‌ام که ضربهٔ فیلبان خونم را برای استخوان ˺، یعنی عاج،˹ ریخت.»

«آنکه مرا برای چیزی فروتر از من کشته است، نمی‌داند که خون من نمی‌خوابد.»

«امروز ˺زیان˹ بر من است و فردا بر او؛ خون کسی چون من کی این‌گونه هدر می‌رود؟»

«˺برای مثال،˹ اگرچه دیوار سایه‌ای دراز می‌اندازد، آن سایه دوباره به‌سوی او ˺دیوار˹ بازمی‌گردد.»

«این جهان مانند کوه است و کردار ما مانند بانگ؛ پژواک بانگ‌ها به‌سوی ما بازمی‌گردد.»

˺زرگر˹ این را گفت و همان دم به زیر خاک رفت؛ آن کنیزک از عشق و رنج پاک شد.

زیرا عشق مردگان پایدار نیست، زیرا مرده به‌سوی ما بازنمی‌آید.

عشق زنده در جان و در دیده هر دم از غنچه تازه‌تر است.

عشق آن زنده‌ای را برگزین که جاودان است و از شراب جان‌افزا ساقی توست.

عشق آن ˺معشوقی˹ را برگزین که همهٔ پیامبران از عشق او توانایی و فرمانروایی یافتند.

تو نگو: «ما اجازهٔ ورود به پیشگاه آن پادشاه را نداریم»؛ با بزرگواران کارها دشوار نیست.