درس 6: خلوت طلبیدن آن ولی از پادشاه جهت دریافتن رنج کنیزک‌‌

معنا: طبیب الهی گفت: «ای پادشاه، خانه را خلوت کن و هم خویشاوندان و هم بیگانگان را از آن دور ساز.»

معنا: «مراقب باشید تا کسی در راهروها و دهلیزها گوش نایستاد، تا بتوانم از این کنیزک چیزهایی بپرسم.»

معنا: خانه کاملاً خلوت شد و هیچ‌کس در آن نماند؛ جز آن طبیب الهی و همان کنیزِ بیمار، هیچ‌کس در آنجا نبود.

معنا: با نرمی و ملایمت پرسید: «شهرِ تو کجاست؟ چرا که درمان و علاجِ مردمِ هر شهری با شهرِ دیگر متفاوت است.»

معنا: «در آن شهر چه کسانی از خویشاوندانِ تو هستند، و با چه کسانی تعلق، پیوند و آشنایی داری؟»

معنا: طبیب الهی دست بر نبضِ او گذاشت و یکی‌یکی از جور و ستمِ روزگار از او می‌پرسید.

معنا: مثلاً وقتی خاری در پای کسی فرومی‌رود، پای خود را روی زانویش می‌گذارد تا آن را بیرون آورد.

معنا: و با نوکِ سوزن به دنبالِ سرِ خار می‌گردد، و اگر آن را پیدا نکند، محلِ زخم را با لب خود خیس و نرم می‌کند.

معنا: وقتی پیداکردن خاری که در پا رفته این‌چنین دشوار است، پس خاری که در دل فرورفته چگونه خواهد بود؟ پاسخ بده!

معنا: اگر هر انسانِ پستی می‌توانست خارِ دل را ببیند، دیگر هرگز غم و اندوه بر کسی چیره نمی‌شد.

معنا: مثلاً اگر کسی خاری زیرِ دُمِ الاغی بگذارد، الاغ راهِ برطرف‌کردن آن را نمی‌داند و ناگهان می‌پرد.

معنا: الاغ بالا و پایین می‌پرد و با این کار خار محکم‌تر و عمیق‌تر فرومی‌رود؛ عاقلی لازم است تا آن خار را بیرون بکشد.

معنا: الاغ برای رهایی از خار و به دلیل درد و سوزش، مدام جفتک می‌انداخت و با این کار، صد جای خودش را زخمی و مجروح کرد.

معنا: آن طبیبِ خارشناس و خارکَن، استاد بود؛ دست بر جاهای مختلف می‌گذاشت و امتحان و بررسی می‌کرد.

معنا: طبیب الهی در قالبِ روایت و داستان، از حالِ دوستان و آشنایانِ آن کنیزک پرس‌وجو می‌کرد.

معنا: کنیزک آشکارا و بدون پنهان‌کاری، داستان‌ها و سرگذشتِ خود را از دیارش، اربابانش، و از همشهریانش برای طبیب بازگو می‌کرد.

معنا: طبیب به داستان‌گوییِ او گوش می‌داد و هم‌زمان تمامِ حواس و توجهش به نبض و تپیدنِ آن بود.

معنا: تا ببیند نبضش با شنیدنِ نامِ چه کسی تند می‌زند، و معلوم شود او همان معشوق و محبوبِ واقعی او در این جهان است.

معنا: طبیب الهی دوستان و اهالیِ شهرِ کنیزک را یک‌به‌یک نام برد و سپس به سراغِ نام‌بردن از شهری دیگر رفت.

معنا: طبیب الهی گفت: «وقتی از شهرِ خود بیرون آمدی، بیشتر در کدام شهر اقامت داشتی؟»

معنا: کنیزک نامِ شهری دیگر را برد و از آن هم گذشت، اما رنگِ چهره و نبضِ او هیچ تغییری نکرد.

معنا: کنیزک از ارباب‌ها و شهرهایی که دیده بود، یک‌به‌یک سخن گفت و از محل اقامت، نان‌ونمک و مهمان‌نوازی‌های آنان یادکرد.

معنا: کنیزک شهر به شهر و خانه‌به‌خانه داستان گفت، اما نه نبضش تغییری کرد و نه رنگِ چهره‌اش زرد شد.

معنا: نبضِ او بدونِ هیچ تغییری در حالتِ طبیعیِ خود باقی بود، تا این‌که طبیب از شهرِ سمرقند که مثلِ قند شیرین است پرسش کرد.

معنا: با شنیدنِ نامِ سمرقند نبضش شروع به جهیدن کرد و رنگِ چهره‌اش سرخ و زرد شد؛ زیرا از یک زرگرِ اهلِ سمرقند جداافتاده بود.

معنا: وقتی آن طبیبِ الهی این راز را از زبانِ بیمار دریافت، به ریشه و علتِ اصلیِ آن درد و گرفتاری پی برد.

معنا: طبیب الهی پرسید: «کوی و محلهٔ او در کدام گذر است؟» کنیزک پاسخ داد: «سرِ پل و در محلهٔ غاتفر.»

معنا: طبیب الهی گفت: «دریافتم که علّتِ بیماری‌ات چیست، و به‌سرعت برای رهایی و درمانِ تو افسون‌ها و جادوها خواهم کرد.»

معنا: «شادمان، آسوده‌خاطر و در امان باش که من با تو کاری خواهم کرد که باران با سبزه و چمن می‌کند.»

معنا: «من اندوه و نگرانی تو را به جان می‌خرم، پس تو دیگر غم مخور؛ چراکه من نسبت به تو از صد پدر مهربان‌تر و دلسوزترم.»

معنا: «آگاه باش و مبادا این راز را با کسی در میان بگذاری، حتی اگر پادشاه دربارهٔ آن بسیار از تو پرس‌وجو کند.»

معنا: «هرگاه رازهایت را در دل پنهان نگه‌داری، بسیار سریع‌تر به خواسته و آرزوی خود خواهی رسید.»

معنا: پیامبر (ص) فرمود: «هر کس رازِ دلِ خود را پنهان نگه دارد، به‌زودی به آرزوی خود می‌رسد.»

معنا: مثلاً دانه هنگامی که در دلِ خاک پنهان می‌شود، رازِ پنهانی‌اش سرانجام به سرسبزیِ باغ و بوستان تبدیل می‌گردد.

معنا: یا مثلاً اگر طلا و نقره در دلِ خاک پنهان نمی‌بودند، چگونه می‌توانستند در دلِ معدن پرورش یابند؟

معنا: نویدهای صادقانه و مهربانی‌های آن طبیبِ الهی، بیمارِ رنجور را از هرگونه بیم و هراس آسوده‌خاطر ساخت.

معنا: برخی وعده‌ها راستین و دل‌نشین‌اند، و برخی وعده‌ها دروغین و اضطراب‌آور هستند .

معنا: وعده و قولِ انسان‌های بزرگوار و بخشنده، گنجی جاری و سرمایه‌ای پایدار است؛ درحالی‌که وعدهٔ انسان‌های پست و نااهل، موجب رنج و عذابِ روح و جان می‌شود.