درس ۵: بردن پادشاه آن طبیب را بر سر بیمار تا حال او را ببیند

وقتی آن مجلس و سفرهٔ سخاوت به پایان رسید، ˺پادشاه˹ دست او را گرفت و به اندرونی برد.

حکایت بیمار و بیماری را بازگفت؛ پس از آن او را نزد بیمار نشاند.

˺طبیب الهی˹ رنگ چهره و نبض و ادرار ˺او˹ را دید؛ هم نشانه‌هایش را شنید و هم علت‌هایش را.

گفت: «هر دارویی که آنان ˺پزشکان˹ به کار برده‌اند، آبادانی نیست؛ ویران کرده‌اند.»

«از حال درون ˺او˹ بی‌خبر بودند؛ به خدا پناه می‌برم از آنچه به دروغ می‌بافند.»

رنج را دید و آنچه پوشیده بود بر او آشکار شد، اما پنهان کرد و به پادشاه نگفت.

بیماری‌اش از ˺غلبهٔ˹ صفرا و سودا نبود؛ بوی هر هیزم از دودش پدیدار می‌شود.

از زاری‌اش دریافت که او بیمار دل است؛ تن سالم است و او گرفتار دل است.

عاشقی از زاری دل آشکار است؛ هیچ بیماری مانند بیماری دل نیست.

بیماری عاشق از ˺دیگر˹ بیماری‌ها جداست؛ عشق اسطرلاب رازهای خداست.

عاشقی، چه از این سو ˺یا زمینی˹ باشد و چه از آن سو ˺یا آسمانی˹، سرانجام ما را به آن سو رهبر است.

هرچه عشق را شرح و توضیح دهم، وقتی به ˺خود˹ عشق می‌رسم، از آن شرمسار می‌شوم.

گرچه تفسیر زبان گویاست، اما عشق خاموش گویاتر است.

وقتی قلم در نوشتن می‌شتافت، همین‌که به عشق رسید، قلم بر خود شکافت.

عقل در شرح آن همچون خری در گل فروماند؛ شرح عشق و عاشقی را ˺خود˹ عشق گفت.

˺برای مثال،˹ دلیل آفتاب، آفتاب است؛ اگر دلیل می‌خواهی، از آن رو برمگردان.

اگر سایه از آن نشانی می‌دهد، خورشید هر دم نور جان‌بخش می‌دهد.

سایه مانند افسانهٔ شبانه تو را به خواب می‌برد؛ وقتی خورشید برآید، “از هم شکافت ماه”.

در جهان غریب ˺و بی‌مانندی˹ چون خورشید نیست؛ خورشید جان جاویدانی است که دیروزی ندارد.

خورشید، هرچند در جهان بیرون یگانه است، باز می‌توان مانند آن را ˺در ذهن˹ تصور کرد.

˺اما˹ خورشید جان، که از برترین فلک فراتر است، نه در ذهن و نه در جهان بیرون مثل ˺و مانندی˹ ندارد.

ذات او را در تصور کجا گنجایشی است، تا مانند او در تصور آید؟

همین‌که سخن از روی ˺و حقیقت˹ شمس‌الدین ˺تبریزی˹ به میان آمد، خورشید آسمان چهارم ˺از شرم˹ سر فروبرد.

چون نام او به میان آمد، واجب است که رمزی از بخشش‌های او شرح داده شود.

در این دم، جان دامنم را گرفته است ˺و التماس می‌کند˹؛ ˺زیرا˹ بوی پیراهن یوسف را یافته است.

˺حسام‌الدین گفت:˹ «به حق هم‌نشینی سال‌ها، حالی از آن حال‌های خوش را بازگو.»

«تا زمین و آسمان خندان شود، و عقل و روح و دیده ˺دل˹ صدچندان شود.»

˺گفتم:˹ «مرا به تکلف وامدار، که من در فنا ˺و بی‌خودی˹ هستم؛ ادراک‌هایم کُند شده است، پس ثنایی نمی‌توانم برشمارم.»

«هر سخنی که ˺مستِ˹ ناهشیار بگوید، چه به تکلف و چه به خودنمایی، شایسته نیست.»

«من چه بگویم ـ یک رگم هشیار نیست ـ در شرح آن یاری که او را یاری ˺یا همتایی˹ نیست؟»

«شرح این جدایی و این خون دل ˺خوردن˹ را فعلاً رها کن تا وقتی دیگر.»

˺حسام‌الدین˹ گفت: «مرا غذا بده که گرسنه‌ام، و شتاب کن؛ زیرا وقت مانند شمشیری بُرنده است ˺که عمر را می‌بُرد˹.»

«ای رفیق! صوفی فرزند همین لحظه است؛ “فردا” گفتن از شرط‌های این راه نیست.»

«مگر تو خودت صوفی نیستی؟ از نسیه، آنچه ˺نقد˹ هست نیست می‌شود.»

به او ˺حسام‌الدین˹ گفتم: «راز معشوق پوشیده خوش‌تر است؛ تو خود ˺آن را˹ در ضمن حکایت گوش دار.»

«خوش‌تر آن است که راز معشوقان در سخن دیگران گفته شود.»

˺حسام‌الدین˹ گفت: «این را آشکار و عریان بگو؛ ˺زیرا˹ سخن دین آشکارا بهتر از پنهان است.»

«پرده بردار و عریان بگو؛ زیرا من با معشوق با لباس نمی‌خوابم.»

گفتم: «اگر او در برابر دیدگان برهنه شود، نه تو می‌مانی، نه آغوشت و نه فاصله‌ای ˺میان شما˹.»

«آرزو بخواه، اما به‌اندازه بخواه؛ ˺چراکه˹ یک برگ کاه کوه را تاب نمی‌آورد.»

«خورشیدی که این جهان از آن روشن است، اگر اندکی نزدیک‌تر آید، همه چیز می‌سوزد.»

«فتنه و آشوب و خون‌ریزی مجو؛ بیش از این از شمس تبریزی مگو.»

این ˺راز˹ پایانی ندارد؛ ˺پس˹ از آغاز بگو؛ برو و این حکایت را تا پایان بازگو.